Meditatie als facet van de diamant

Sinds eind van de vorige eeuw hebben wetenschappers ontdekt dat meditatie de hersenen blijvend verandert. Dit was een enorme ontdekking die tegelijkertijd nieuwe uitdagingen opleverde. Want hoe kunnen we deze verandermogelijkheid dan in ons voordeel sturen. Wát kan je precies veranderen en in hoeverre.

Naast het feit dat meditatie hersenen verandert, zijn er andere zaken die dit proces van verandering in de hersenen stimuleren zoals:

  1. Matig intensief bewegen.
  2. Buitenlicht en natuur.
  3. Ademhaling verlengen.
  4. Meer omega 3 eten etc.

Wat is hier nu het centrale mechanisme? Een van de laatste inzichten is dat de Nervus vagus van centraal belang is voor het verschuiven van onze hersenactiviteit van het reptielbrein naar het zoogdierbrein. Omdat de nervus vagus deze belangrijke rol vervult, wordt het wel de diamant van de (mentaal) fysieke verandering genoemd en daarmee kan gezegd worden dat meditatie (Mindfulness) een facet is van deze diamant.

De nervus vagus is de 10e zenuw en loopt vanuit ons hoofd door de nek naar hart, longen, door het diafragma naar de nieren en de darmen en verder. Een grote belangrijke zenuw die door het lichaam dwaalt. Deze zenuw hebben wij mensen gemeen met de zoogdieren. Het beïnvloedt een aantal belangrijke zoogdierreacties die we ook als mens nog steeds hebben: zogen, zorgen voor elkaar, samenwerken, veiligheid zoeken en geven, reageren op lichaamstaal, stemgeluid, aanrakingen, fysiek imponerend of onderdanig gedrag etc. Dit alles is gebaseerd op intuïtie (niet op rationele keuzes) en is een belangrijke evolutionaire strategie die wij mensen nodig hadden om te overleven. De nervus vagus is bij dit proces sterk betrokken.

Wij mensen zijn geneigd om een probleem / stress met ons denken te willen oplossen echter dat werkt niet als de reptielhersenen (onze angstreacties) geactiveerd zijn. Dit laatste is het geval bij stress. Wat werkt is dóen. Dóen, aanhaken bij datgene wat ons tot zoogdieren heeft gemaakt. Dan wordt de nervus vagus geactiveerd en ons systeem kalmeert. Je komt dichter bij jouw werkelijkheid en op basis daarvan kan je betere (rationele) keuzes maken.

Zoals nu duidelijk wordt, is de nervus vagus géén rationeel werkend systeem. Het kan zijn dat de nervus vagus in de modus van gevaar verkeert, terwijl je als mens denkt dat dat niet nodig is. Dit verklaart bijvoorbeeld waarom we een burnout soms niet zien aankomen. Je kan wel honderd keer tegen jezelf zeggen “ik word door mijn baas niet opgegeten” maar je systeem kan toch ingesteld staan op vluchten aanvallen of verstijven. We zoeken het zoogdierniveau, dus niet de ratio maar de belevingen. Simpel gezegd mensen hoeven niet te wéten of ze veilig zijn, ze moeten het erváren.

De nervus vagus zenuw heeft een ritme dat gemeten kan worden: vegal tone in het Engels genoemd. Als je zenuwachtig bent, heb je een andere vegal tone dan wanneer je rustig geconcentreerd en alert bent. Men heeft lang gedacht dat deze vegal tone niet te beïnvloeden is, omdat het een onderdeel vormt van het autonome zenuwstelsel, waar geen bewust stuur op zit. Het autonome zenuwstelsel regelt de bloeddruk, hartslag etc. Het tegendeel is echter waar. De vegal tone is beïnvloedbaar. Het blijkt dat er mensen zijn die van nature een betere vegal tone (ritme van de nervus vages) hebben. Deze mensen hebben goede/betere relaties, slapen goed, zijn gelukkiger, hebben meer succes in hun leven etc.

Facetten van de diamant: Een manier die men heeft gevonden om de vegal tone te beïnvloeden is: ademen. Als je bewust en rustig inademt activeer je de nervus vagus en als je bewust, rustig en lang uitademt breng je deze tot rust. ( zie de oefening hieronder). Een andere manier om de nervus vagus te beïnvloeden is (veilig) zoogdier gedrag oproepen, zoals vriendelijkheid (dankbaarheidoefeningen), lachen, zingen, samen dingen doen, mensen opzoeken, zijn in de natuur, matig intensief bewegen, elkaar aanraken (vlooien J) etc. Ook Mindfulness meditatie beïnvloedt de vegal tone. Je leert je niet zo te indentificeren met je gedachten, met de ratio, maar vooral te mediteren op de belevingen. Via mindfulness met aandacht compassie oefenen, grijpt direct in op onze zoogdierbehoeften en onze menselijk behoeften als het willen horen bij een groep en het je willen inzetten vóór die groep etc..

Simpel gezegd: mensen hoeven niet te wéten of ze veilig zijn, ze moeten het erváren.

Ademoefening: een paar keer per dag een paar minuten oefenen en tijdens het oefenen een vast ritme aanhouden. Voorbeeld: Probeer ca. 6 tot 4x per minuut te ademen. Belangrijk is dat de uitademing langer is dan de inademing. Bijvoorbeeld, 4 tellen inademen en 6 tellen uitademen.

In de positieve psychologie zijn er vele methoden ontwikkeld om hiermee te oefenen. Zie startpagina positieve psychologie.

Meer lezen:

    1. Geheugen voor geluk (Rick Hanson)
    2. Positivity (Barbara Fredrickson)
    3. Positieve Psychologie (Frederike Bannink)
    4. Laat je hersenen niet zitten (Erik Scherder)

Succes! Philip van der Linde.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *