Waarom zappen geen geluk brengt

Ken je het gevoel na je werkdag, heerlijk de hele avond niéts doen. Je kan er naar uitkijken. Gewoon doen waar je zin in hebt. Geen verplichtingen. Geen eisen waar je aan moet voldoen.

Maar hoe verloopt soms de avond uiteindelijk? Met zappenvoor de tv? De hele avond surfen op internet? De gehele avond je social media bijhouden?

Dan is het bedtijd geworden. Ten minste je vindt dat je naar bed moet, maar dan stel je het naar bed gaan nog even uit en zapt door. Je kijkt naar iets wat je eigenlijk niet interesseert maar je hoopt op iets beters. Dan toch maar naar bed meestal met niet zo’n bevredigend gevoel.

Hoe kan dat? Je hoefde de hele avond niets te doen. Geen verantwoordelijkheden. Geen eisen. Geen stress en toch geen tevredenheid.

Wetenschappers hebben inmiddels wat antwoorden op dit verschijnsel gevonden. Het begon allemaal met de ratjes van James Olds en Peter Milner. De heren hadden in de hersenen van de ratjes een sensor geplaatst om iets te onderzoeken, maar ze plaatsten de sensor op een andere plaats dan ze dachten. Tja, zo’n ratten hoofdje is ook erg klein.

Men ontdekte dat als men de sensor activeerde de ratjes alles deden wat de onderzoekers maar wilden, want de ratjes liepen uit zichzelf naar de plek waar ze de prikkel ontvingen en als met een joystick konden ze de ratjes laten bewegen in iedere richting.

Wanneer de ratjes in de gelegenheid werden gesteld om de sensor zelf met een hendel te activeren, bleven ze er onophoudelijk mee doorgaan. De logische conclusie, die Olds en Milner trokken was dat dit het gelukscentrum moest zijn.

Er volgde verder onderzoek. Het bleek al gauw dat er iets niet klopte. De ratjes bleken bereid om het belangrijkste genot, zoals eten, te negeren om maar op de hendel te kunnen drukken. De ratjes verhongerden bijna, lieten hun pootjes door stroomstoten beschadigen als ze maar op de hendel konden drukken. De hendel ging boven alles en leek een verslaving.

Uiteindelijk hebben wetenschappers mensen zo’n sensor in de hersenen geplaatst. Gelukkig is het hoofd van mensen groter en ging dat goed. De mensen kregen een doosje met een knop erop die, als zij er op drukten, er voor zorgde dat de sensor in de hersenen geactiveerd werd. Wat bleek, ook mensen bleven op de knop drukken. Ze werden zelfs boos als ze de drukknop af moesten staan. De mensen legden uit wat ze voelden en dat was niet genot maar verlangen. De wéns naar iets werd geactiveerd. Dat het wellicht niet prettig was deed niet ter zake. De beleving van verlangen ging boven welbevinden uit.

Wat de onderzoekers gevonden hadden was niet het genotcentrum maar het centrum van verlangen, wens, drift ofwel zoals wetenschappers het noemen het beloningscentrum. Men kan denken aan verlangens naar: eten, roken, gokken, internetten, e-mailen, chatten zappen en zo meer.

Waarom hebben mensen dit, vroegen de wetenschappers zich af. De verklaring werd gevonden in de evolutietheorie. In de evolutietheorie meent men dat levende wezens eigenschappen ontwikkelen die ze in leven houden, waardoor de soort niet uitsterft. Eigenschappen die je niet gebruikt verdwijnen. De natuur is economisch. In het Engels use it or lose it. Dus waarom deze sterke neiging tot iets willen, vroeg men zich af. De wetenschappelijke conclusie is: Verlangen en het najagen van doelen heeft de mens vooruitgeholpen. Genot op zich is evolutionair minder belangrijk. De drang naar genot is dat wel. Dit laatste is dan ook bepalend voor het overleven van de soort.

Mensen hebben hun kinderen verwekt, gebaard en opgevoed met deze drang. Niet altijd omdat het zo fijn was. Kinderen opvoeden is sowieso een hele klus maar in tijden van schaarste is het zelfs onverstandig. De mens doet dingen die ze belangrijk vindt, maar geluk is voor het voortbestaan van de soort minder belangrijk.

Samenvattend hebben wetenschappers ontdekt dat er een beloningscentrum in de hersenen bestaat. Verlangen is een andere beleving dan iets als prettig ervaren. Soms is er een gelukservaring als je bereikt wat je najaagt. Dat is echter vaak van korte duur, waarna je weer verder zoekt. Waar je naar verlangt is een andere beleving dan wanneer je iets als prettige ervaart.

Soms halen we de twee begrippen door elkaar en denken we met het najagen van een doel geluk te vinden, maar in de praktijk is dat niet altijd zo.

Door mindfulness te beoefenen worden we ons hiervan bewust en kunnen we tijdig registreren dat een bepaalde activiteit niet tot bevrediging leidt en dat een andere ervaring wel een geluksgevoel geeft.

Als je dan zo’n avond aan het zappen bent en je registreert het ongemak dat dat geeft, kan je besluiten om iets te doen waarvan je weet dat je je uiteindelijk wel prettig zal voelen. Waar zou je nu beter voor kunnen kiezen geluk of verlangen. Dus kan je beter naar yoga- of meditatieles gaan (al heb je misschien niet zo’n zin) en dan met een tevredener gevoel in je bed kruipen dan de hele avond naar geluk zoeken door te zappen, internetten en zo meer.

Lees: “Wilskracht” van Kelly McGonigal.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *